Lm.
Giuse Phạm Đình Ái, S.S.S.
Về thời gian, một số người cho là
thói quen che Thánh giá và tượng ảnh thánh xuất hiện từ thế kỷ IX-X nhưng
một số khác lại tin rằng từ thế kỷ XII. Còn quy định chính thức về việc này chỉ
tỉm thấy trong Sách Lễ nghi Giám mục hồi tiền bán thế kỷ XVII.[1]
Đây là một thói quen không dễ
dàng giải thích hay trình bày ý nghĩa của nó, cũng chẳng biết nó ra đời thế nào
và ở đâu. Tuy nhiên, cũng có những giả thuyết sau:
‒ Giả
thiết thứ nhất: Có lẽ từ ban đầu (thế kỷ XI), người ta có một loại khăn gọi là
“khăn trùm đầu hay khăn che của việc chay tịnh” thường được trang hoàng cùng
với những biểu tượng của cuộc thương khó Chúa. Khi khởi đầu mùa Chay, người ta
dùng nó để phủ và che bàn thờ sao cho cộng đoàn không thể nhìn thấy. Ý định của
hành động này là nhằm ngăn cản những ai đang trải qua thời kỳ thống hối công
khai nhìn thấy những gì đang diễn ra trên bàn thờ. Chúng ta nhớ rằng, những hối
nhân công khai đã bị trục xuất khỏi nhà thờ ngay từ đầu mùa Chay và không được
phép tham dự cử hành Thánh Thể. Sau này, vì cộng đoàn diễn tả sự liên đới của
mình đối với những hối nhân công khai cũng như ý thức rằng tất cả đều là tội
nhân nên họ cũng ao ước bị tước đoạt quyền nhìn thấy bàn thờ trong thời gian
mùa Chay. Từ chỗ chỉ phủ bàn thờ, thực hành đi xa hơn là phủ luôn cả Thánh giá
và ảnh tượng thánh.Thực hành này đã xuất hiện ở bên Đức trong thế kỷ IX khi
người ta dùng một tấm màn lớn gọi là “Hungertuch” (màn chay) để che hoàn
toàn bàn thờ. Tấm màn này được gỡ bỏ khi đọc đến câu “màn trong đền thờ bị xé
ra làm đôi ngay chính giữa” của bài thương khó được công bố hôm thứ Tư Tuần
Thánh.[2]
‒ Giả
thiết thứ hai: một số người tin là thực hành che phủ bắt nguồn từ nghệ thuật
Roma. Theo trường phái này, khoảng thế kỷ XI-XII, tượng chịu nạn được trình bày
như một vị vua trên Thánh giá: ngài không bị trần truồng nhưng mặc y phục và
thay vì đầu đội mào gai thì đội vương miện của vua được trang trí thêm ngọc và
đá quý. Trong thời gian cử hành cuộc thương khó, họ che phủ các Thánh giá trình
bày Đức Kitô vinh quang như thế để có thể tưởng niệm tốt hơn và tập trung hơn
vào Đức Giêsu khiêm hạ, bị khinh khi và chống đối.
Theo tác giả Elliott, tập tục che
Thánh giá và ảnh tượng thánh liên quan nhiều đến phương diện tâm lý học tôn
giáo, bởi vì thực hành này giúp chúng ta dễ dàng tập trung vào các yếu tố cao
trọng của công trình cứu độ của Chúa Kitô.[3]
Trong thực hành:
‒ Từ Chúa
nhật thứ V mùa Chay, chúng ta có thể che Thánh giá và tượng ảnh thánh dù thực
hành này không bắt buộc. Thánh giá được che phủ cho tới khi kết thúc cử hành
cuộc thương khó Chúa ngày thứ Sáu Thánh. Còn tượng ảnh thánh vẫn được che phủ
cho tới khi bắt đầu lễ Phục sinh. Điều này cũng tùy thuộc vào quyết định của
Hội đồng Giám mục.[4]
‒ Thói
quen này hiện nay vẫn được tiếp tục vì tác động mục vụ rất lớn của nó. Vì thế,
cho dù không bắt buộc, các giáo xứ cũng nên duy trì thực hành khôn ngoan này.
Khăn phủ mang màu tím. Không cần phủ đàng Thánh giá hay ảnh thánh trên cửa kính
màu.
‒ Chắc
chắn người ta không thể nào không bị ấn tượng khi Thánh giá, một dấu chỉ đẹp đẽ
và quyền lực nhất của ơn cứu độ chúng ta, bị “che phủ”. Thật là ý nghĩa khi dấu
chỉ hay biểu tượng tôn giáo là Thánh giá hay các ảnh tượng thánh không được các
tín hữu nhìn thấy bằng cách che phủ hay lấy đi các đối tượng này trong một thời
gian. Các tín hữu như cảm thấy “đói và khát Thánh giá”. Tới ngày thứ Sáu Thánh,
chúng ta sẽ lại thấy Thánh giá trong một tâm thế khác hẳn. Nghĩa là chúng ta
phải bỏ khăn phủ Thánh giá sau cử hành nghi thức thứ Sáu Thánh. Điều này cũng
như Giáo Hội không hát kinh Vinh danh trong mùa Vọng hay Halleluia trong mùa
Chay vì muốn cho chúng được cất lên trở lại vào mùa Giáng sinh và mùa Phục sinh
trong một sắc thái hoàn toàn mới mẻ. Không có nghi thức nào đi kèm, nhưng chỉ
trước Thánh Lễ Vọng Phục sinh, chúng ta mới bỏ tất cả khăn phủ ảnh tượng
thánh.
[1] x. Matias Augé, Năm Phụng
Vụ: Đức Kitô hiện diện trong Giáo Hội của Ngài, tập 1, dịch giả: Lm.
Vincent Nguyễn Xuân Tuấn (NXb Tôn Giáo, 2014), 217.
[2] x. Edward McNamara, “Color of the Veil for the Cross” in ZENIT Daily Dispatch
(ROME,26 February 2013).
[3] x. Edward McNamara, “Covering of Crosses and Images in Lent” in ZENIT Daily
Dispatch (ROME, 8 MARCH 2005).
[4] x. Sách lễ Roma, thứ Bảy sau Chúa nhật IV mùa Chay; Congregation for Divine Worship, “Circular Letter Concerning the Preparation and Celebration of the Easter Feasts”, no. 26.
