Quyền và chức
Từ bao đời, “quyền”
và “chức” vẫn thường được gắn liền với danh giá, địa vị và sự hơn kém
trong xã hội. Chúng không chỉ hiện diện trong các cơ cấu tổ chức hay ngôn ngữ học
thuật, mà còn đi vào đời sống thường ngày qua những câu nói rất quen thuộc, đôi
khi mang theo cả sự chua chát và mỉa mai. Người ta có thể nửa đùa nửa thật rằng:
“có quyền thì quyền ‘đẻ’ ra tiền”, hay dè dặt nhận xét: “người ấy quyền
cao chức trọng, không ai dám đụng vào”. Cũng không thiếu những lời than thở:
“ỷ chức cậy quyền nên làm điều sằng bậy”.
Những cách nói ấy,
dù giản dị, lại phản ánh một thực tế đáng suy nghĩ: trong cái nhìn phổ biến, quyền
và chức thường bị hiểu như phương tiện để nâng mình lên, hơn là cơ hội để
nâng người khác lên. Khi đó, quyền dễ trở thành thứ để nắm giữ và khai
thác, còn chức lại bị biến thành bậc thang để khẳng định bản thân. Càng
nói nhiều về quyền và chức, con người lại càng có nguy cơ rơi vào
một lối hiểu lệch lạc, nơi giá trị của chúng bị đo bằng lợi ích và vị thế, thay
vì bằng trách nhiệm và ý nghĩa phục vụ.
Chính trong bối cảnh
ấy, ánh sáng của Thứ Năm Tuần Thánh mở ra một cách nhìn hoàn toàn khác. Trước
khi bước vào cuộc khổ nạn, Chúa Giêsu Kitô đã thực hiện hai hành động tưởng chừng
đối nghịch nhưng lại gắn kết sâu xa: Ngài trao ban chính mình trong Bí tích
Thánh Thể như lương thực nuôi sống con người, và Ngài quỳ xuống rửa chân cho
các môn đệ – một cử chỉ của người phục vụ thấp hèn. Trong lòng Giáo hội Công
giáo, hai hành động ấy không chỉ là biến cố phụng vụ, mà còn là một mặc khải sống
động, giúp chúng ta hiểu lại tận căn ý nghĩa của quyền và chức.
Từ đó, một câu hỏi
được đặt ra cách nghiêm túc và cá vị: những gì xã hội thường gán cho quyền
và chức: vinh quang, đặc lợi, sự bất khả xâm phạm, có thực sự là bản chất
của chúng không? Hay đúng hơn, như Tin Mừng gợi mở, quyền và chức chỉ đạt
đến ý nghĩa đích thực khi trở thành con đường của phục vụ và hiến thân?
Đó không chỉ là một
vấn đề lý thuyết hay dành riêng cho những người “có chức có quyền”,
nhưng là lời mời gọi dành cho mỗi người chúng ta trong cách sống, cách hành xử,
và cách chúng ta hiện diện với người khác mỗi ngày.
“Quyền” trong
xã hội: dễ bị chiếm hữu, khó được thanh luyện
Tiếp nối cái nhìn
từ ánh sáng của Thứ Năm Tuần Thánh, khi đặt “quyền” vào trong bối cảnh đời
sống xã hội, chúng ta nhận ra một thực tế vừa quen thuộc vừa đáng suy nghĩ. “Quyền”
(Power) thường được hiểu như khả năng chi phối, quyết định và điều hành con người
hay hoàn cảnh. Nó có thể phát sinh từ nhiều nguồn khác nhau: vị trí lãnh đạo,
tri thức chuyên môn, tiềm lực kinh tế hay sức ảnh hưởng trong cộng đồng. Ở một
mức độ nhất định, quyền là điều cần thiết để duy trì trật tự và vận hành
xã hội. Tuy nhiên, chính vì mang trong mình sức mạnh ấy, quyền cũng hàm
chứa một nguy cơ sâu xa: rất dễ bị chiếm hữu và rất khó được thanh luyện.
Thực tế cho thấy quyền
lực hiếm khi dừng lại ở vai trò phục vụ thuần túy. Nó dễ dàng trượt khỏi mục
đích ban đầu để trở thành phương tiện khẳng định bản thân. Người có quyền
không còn chỉ thi hành trách nhiệm được trao, mà dần bị cuốn vào nhu cầu củng cố
vị thế, bảo vệ ảnh hưởng và duy trì quyền lực của mình. Khi ấy, quyền
không còn được nhìn như một vai trò mang tính tạm thời và phục vụ, nhưng bị biến
thành một thứ để nắm giữ, sở hữu và bảo vệ bằng mọi giá.
Từ đó nảy sinh một
cám dỗ rất tinh vi: quyền lực được sử dụng để ưu tiên lợi ích cá nhân hoặc
nhóm nhỏ, thay vì hướng đến lợi ích chung. Những quyết định, dù mang danh nghĩa
công việc, lại có thể bị chi phối bởi những động cơ âm thầm như giữ ghế, giữ
quyền, giữ lợi ích. Dần dần, quyền không còn phục vụ công ích, mà quay về
phục vụ chính người nắm quyền. Khi thiếu một nền tảng đạo đức vững chắc, quyền
lực càng dễ bị biến dạng: nó tạo ra bất công khi người yếu thế không được bảo
vệ, dẫn đến áp bức khi tiếng nói bị bóp nghẹt, và gây chia rẽ khi quyền lực
bị sử dụng để loại trừ thay vì hiệp nhất.
Điều đáng lưu ý là
sự lệch lạc này không phải lúc nào cũng ồn ào hay dễ nhận ra. Trái lại, nó thường
diễn ra cách âm thầm qua những lựa chọn rất nhỏ, những đặc quyền tưởng chừng
bình thường, nhưng tích tụ dần thành một cơ chế thiếu công bằng và khó sửa chữa.
Chính vì thế, quyền trong xã hội luôn đứng trước một chọn lựa căn bản:
hoặc trở thành phương tiện phục vụ, hoặc trở thành đối tượng để chiếm hữu.
Khi bị chiếm hữu, quyền
vận hành theo một logic quen thuộc nhưng nguy hiểm: “tôi có quyền, nên tôi
được ưu tiên.” Logic ấy làm méo mó bản chất của quyền. Thay vì là
trách nhiệm để nâng đỡ người khác, quyền trở thành đặc ân để nâng mình
lên trên người khác. Và cũng vì thế, giữa một xã hội nơi quyền lực hiện
diện khắp nơi, một quyền lực được thanh luyện – biết tự giới hạn, biết
hướng đến công ích và biết phục vụ cách vô vị lợi – luôn là điều hiếm hoi,
nhưng lại vô cùng quý giá và đáng trân trọng.
“Chức” trong
Giáo hội: không phải đặc quyền, mà là sứ mạng
Nếu “quyền”
trong xã hội dễ bị hiểu như một điều để nắm giữ, thì “chức” trong Giáo hội
Công giáo lại mở ra một chiều kích hoàn toàn khác. “Chức” (Office/Ministry)
không thể được hiểu theo lối suy nghĩ quen thuộc của thế gian như một đặc quyền
hay một nấc thang danh vọng. Trái lại, đặc biệt qua Bí tích Truyền Chức, “chức”
trước hết là một ơn gọi, đồng thời là một sứ mạng hiến thân. Người được trao chức
không phải để được nâng lên trên người khác, nhưng để tự nguyện đi xuống; không
phải để được phục vụ, nhưng để trở thành người phục vụ cách sâu xa, kiên trì và
trọn vẹn hơn.
Ánh sáng rõ nét nhất
cho cách hiểu này được tỏ lộ nơi Thứ Năm Tuần Thánh, khi Chúa Giêsu Kitô thực
hiện hai hành động mang tính nền tảng: Ngài trao ban chính mình trong Bí tích
Thánh Thể như lương thực nuôi sống con người, và Ngài quỳ xuống rửa chân cho
các môn đệ. Một bên là sự tự hiến trọn vẹn, một bên là cử chỉ phục vụ khiêm hạ;
cả hai hòa quyện, không chỉ như những dấu chỉ phụng vụ, mà như một mặc khải sống
động về ý nghĩa đích thực của “chức”.
Đặc biệt, hành động
rửa chân mang tính đảo ngược triệt để mọi não trạng quen thuộc. Trong một thế
giới nơi người đứng đầu thường được phục vụ, thì chính Chúa Giêsu Kitô – Thầy
và là Chúa, lại cúi mình xuống trước các môn đệ. Trong một lối nghĩ nơi quyền
luôn đi liền với địa vị, Ngài lại chọn con đường hạ mình, chạm đến những gì thấp
bé nhất. Ở đó, mọi định nghĩa quen thuộc về quyền và chức đều bị
đặt lại, bị thách thức và được thanh luyện.
Từ biến cố này, “chức”
trong Giáo hội không còn có thể được hiểu như một vị trí để nắm giữ, nhưng phải
được sống như một trách nhiệm để trao ban. Người mang chức không đứng
“trên” cộng đoàn, nhưng được đặt “giữa” cộng đoàn như một dấu chỉ của sự phục vụ.
Chức không tạo ra khoảng cách, nhưng đòi hỏi sự gần gũi; không xây dựng uy
quyền, nhưng mời gọi sự khiêm nhường; không hướng đến việc được nhìn nhận,
nhưng hướng đến việc âm thầm nâng đỡ và làm cho người khác được lớn lên.
Vì thế, logic của
“chức” trong Tin Mừng hoàn toàn khác với logic thông thường: “Tôi được
trao chức, nên tôi phải phục vụ nhiều hơn.” Đây không phải là một khẩu hiệu
đẹp hay một lý tưởng xa vời, nhưng là một đòi hỏi rất cụ thể trong đời sống. Phục
vụ không chỉ diễn ra trong những việc lớn lao hay những khoảnh khắc trang trọng,
mà còn trong những điều nhỏ bé, âm thầm và nhiều khi không ai nhận thấy. Chính ở
nơi đó, “chức” được sống đúng bản chất của nó: không phải là dấu hiệu của
quyền lực, mà là dấu chỉ của một tình yêu biết hiến mình và kiên trì
trao ban mỗi ngày.
Khi “quyền”
được biến đổi thành “chức”
Sau khi nhìn rõ những
giới hạn của “quyền” trong xã hội và ý nghĩa đích thực của “chức”
trong Giáo hội Công giáo, Tin Mừng không dừng lại ở việc phân biệt hai thực tại
này, nhưng còn mở ra một con đường sâu xa hơn: biến đổi quyền thành chức,
nghĩa là hoán cải tận căn cách con người sử dụng quyền lực của mình.
Tin Mừng không kêu
gọi loại bỏ quyền, bởi quyền tự thân không phải là điều tiêu cực.
Trái lại, quyền là yếu tố cần thiết để xây dựng, điều hành và duy trì đời
sống chung. Tuy nhiên, vấn đề cốt yếu không nằm ở việc có quyền hay
không, mà ở hướng đi của quyền: quyền được dùng để nắm giữ và khẳng
định bản thân, hay được dùng để trao ban và phục vụ tha nhân.
Trong thực tế, bất
cứ ai nắm giữ quyền, dù là quyền lãnh đạo, quyền quyết định
hay quyền ảnh hưởng, đều đứng trước một chọn lựa âm thầm nhưng mang tính
quyết định. Nếu sống theo tinh thần của Chúa Giêsu Kitô, quyền lực ấy sẽ
không còn là phương tiện để nâng mình lên, mà trở thành con đường để nâng người
khác lên. Khi đó, quyền không bị mất đi, nhưng được biến đổi từ bên
trong: được thanh luyện khỏi tính ích kỷ, được định hướng lại về công ích và
mang lấy chiều kích phục vụ. Người có quyền vẫn lãnh đạo và quyết định,
nhưng với một thái độ khác là khiêm nhường hơn, ý thức hơn về trách nhiệm và
luôn quy chiếu về lợi ích của người khác.
Sự biến đổi này
không đến từ những thay đổi bên ngoài, nhưng khởi đi từ nội tâm. Khi một người
nhận ra rằng quyền mình có là để phục vụ, thì cách họ suy nghĩ và hành động
cũng dần thay đổi. Họ không còn bị chi phối bởi câu hỏi “tôi muốn gì”, nhưng biết
đặt ưu tiên nơi “điều gì thực sự tốt cho người khác”. Họ không còn tìm cách giữ
quyền bằng mọi giá, nhưng tự hỏi làm sao để quyền mình đang có có
thể sinh ích lợi, trở thành nguồn nâng đỡ và phát triển cho tha nhân. Chính
trong sự chuyển hướng âm thầm nhưng quyết liệt ấy, quyền dần mang lấy
chiều kích của “chức”, một thực tại không còn quy về bản thân, nhưng mở
ra cho người khác.
Tuy nhiên, chiều
ngược lại cũng luôn là một lời cảnh tỉnh. Ngay trong Giáo hội Công giáo, nếu “chức”
bị hiểu sai, nó hoàn toàn có thể bị biến dạng thành một dạng đặc quyền
trá hình. Khi đó, người mang chức có thể tìm kiếm sự kính trọng, ảnh hưởng
hay lợi ích riêng dưới lớp áo tôn giáo. “Chức” không còn là sứ mạng phục
vụ, mà trở thành một hình thức quyền lực tinh vi hơn, khó nhận ra hơn.
Và như thế, điều lẽ ra phải là dấu chỉ của Tin Mừng lại bị kéo xuống theo logic
quen thuộc của thế gian.
Vì thế, điều cốt yếu
không nằm ở việc một người có quyền hay giữ chức gì, nhưng ở cách
họ sống thực tại ấy. Quyền và chức chỉ thực sự đạt đến ý nghĩa
khi được đặt trong đúng tinh thần của Tin Mừng, tinh thần được diễn tả cách rõ
nét trong Thứ Năm Tuần Thánh: quyền chỉ trưởng thành khi trở thành phục
vụ, và chức chỉ trọn vẹn khi trở thành hiến thân.
Sau cùng, câu hỏi
quan trọng nhất không phải là: “tôi có bao nhiêu quyền?” hay “tôi
đang giữ chức gì?”, nhưng là: tôi đang sử dụng quyền đó theo tinh thần
nào? Chính câu trả lời cho câu hỏi ấy sẽ quyết định liệu quyền trở thành gánh nặng
đè lên người khác, hay trở thành một hồng ân âm thầm mang lại sự sống, nâng đỡ
và chữa lành con người.
Cung cách phục vụ:
bài học từ bàn tiệc và chậu nước
Trong Thứ Năm Tuần
Thánh, Chúa Giêsu Kitô không để lại một hệ thống lý thuyết về phục vụ, nhưng
trao ban một bài học sống động qua hai hình ảnh rất cụ thể, rất gần gũi và rất
“đời”: bàn tiệc và chậu nước. Chính nơi những điều tưởng chừng
đơn sơ ấy, một cung cách phục vụ đích thực được bày tỏ cách trọn vẹn và sâu sắc.
Bàn tiệc Thánh Thể
là nơi Ngài trao ban chính mình làm lương thực. Đó không phải là một sự cho đi
bên ngoài, nhưng là sự tự hiến trọn vẹn của chính bản thân. Phục vụ ở đây không
mang dáng vẻ ồn ào hay tìm kiếm sự chú ý, nhưng âm thầm, bền bỉ và sâu lắng: trở
nên nguồn nuôi dưỡng cho người khác, ngay cả khi không được nhận ra hay đáp đền.
Đó là kiểu phục vụ không tìm ánh sáng cho mình, nhưng chấp nhận trở thành “tấm
bánh được bẻ ra”, để người khác được sống và lớn lên.
Nếu bàn tiệc
diễn tả chiều sâu của sự trao ban, thì chậu nước rửa chân lại cho thấy
chiều sâu của sự khiêm hạ. Rửa chân là một công việc nhỏ bé, thấp kém và dễ bị
coi thường – một việc mà con người thường tránh né hơn là tự nguyện đảm nhận.
Thế nhưng, chính nơi đó, Ngài lại cúi xuống. Ngài không ngại chạm vào những gì
dơ bẩn, mệt mỏi và rất con người nơi các môn đệ. Phục vụ không còn là một ý niệm
đẹp đẽ nhưng xa vời, mà trở thành một hành động cụ thể: cúi xuống, chạm vào và
nâng đỡ những gì người khác đang mang nặng.
Hai hình ảnh ấy
không tách rời, nhưng bổ sung cho nhau, mở ra một con đường rất rõ ràng. Phục vụ
không chỉ là cho đi điều mình có, mà còn là dám bước vào thực tại của người
khác, kể cả những điều bất toàn, khó chịu hay không dễ đón nhận. Phục vụ không
chỉ hệ tại ở những việc lớn lao, nhưng còn ở sự trung tín với những điều nhỏ
bé, âm thầm, nhiều khi không ai nhìn thấy.
Từ đó, cung cách
phục vụ đích thực không nằm ở việc làm những điều nổi bật để được công nhận,
nhưng ở khả năng kiên trì với những điều nhỏ bé mà tình yêu đòi hỏi. Đó là khi
một người biết hiện diện, biết lắng nghe, biết nâng đỡ, và sẵn sàng hy sinh
trong thinh lặng mà không cần được ghi nhận. Chính trong những điều giản dị ấy,
phục vụ mới chạm đến chiều sâu thật sự của nó.
Và cũng chính ở
đó, người phục vụ không chỉ làm điều gì đó cho người khác, nhưng dần trở nên giống
hơn với Đấng đã cúi xuống bên bàn tiệc và bên chậu nước, không phải
bằng lời nói hay khẩu hiệu, nhưng bằng một tình yêu cụ thể, sống động và không
giữ lại gì cho riêng mình.
Sống “quyền”
và “chức” giữa những điều rất thường cho đời sống hôm nay
Những suy tư về quyền
và chức sẽ trở nên trống rỗng nếu chỉ dừng lại ở ý tưởng. Tin Mừng luôn
mời gọi một bước xa hơn đó là đi vào đời sống cụ thể. Vì thế, điều quan trọng
không chỉ là hiểu cho đúng, nhưng là sống cho đúng ngay trong những môi trường
gần gũi nhất, nơi mỗi người đang hiện diện mỗi ngày.
Trong gia đình,
nơi tưởng chừng đơn giản và quen thuộc nhất, quyền làm cha mẹ hay người
lớn rất dễ bị hiểu như quyền áp đặt. Nhưng dưới ánh sáng của Chúa Giêsu
Kitô, quyền ấy không còn là công cụ để buộc người khác theo ý mình, mà
trở thành một trách nhiệm thấm đượm tình yêu, đó là sự nâng đỡ, lòng kiên nhẫn
hướng dẫn và đồng hành để con cái trưởng thành. Một người cha, người mẹ sống
đúng quyền của mình không phải là người khiến con cái sợ hãi, nhưng là
người tạo nên một không gian an toàn, nơi con cái được lớn lên trong tin tưởng
và yêu thương.
Trong môi trường
công việc, quyền lãnh đạo thường gắn liền với khả năng kiểm soát và điều
hành. Thế nhưng, một người lãnh đạo đích thực không phải là người nắm giữ mọi
thứ trong tay, mà là người biết trao quyền, tin tưởng và làm cho người
khác phát triển. Khi quyền lực được sử dụng đúng hướng, nơi làm việc
không còn là không gian của áp lực và cạnh tranh, nhưng trở thành môi trường
khích lệ, nơi mỗi người được phát huy khả năng của mình. Khi đó, thành công
không chỉ được đo bằng hiệu quả công việc, mà còn bằng sự trưởng thành của con
người.
Trong cộng đoàn, đặc
biệt trong đời sống đức tin của Giáo hội Công giáo, chức vụ mang một ý
nghĩa thiêng liêng sâu xa. Nhưng cũng chính vì thế, nó có nguy cơ bị hiểu sai nếu
bị đồng hóa với địa vị hay sự kính trọng. Khi đó, “chức” đánh mất căn
tính phục vụ của mình. Người mang trách nhiệm trong cộng đoàn được mời gọi trở
thành người phục vụ trước tiên: biết hiện diện, biết lắng nghe, biết chia sẻ và
nâng đỡ, nhất là với những người nhỏ bé và dễ bị bỏ quên. Phục vụ ở đây không
phải là một vai diễn bên ngoài, nhưng là một lối sống phát xuất từ nội tâm. Tất
cả những điều ấy quy về một điểm rất đơn giản nhưng đầy sức chất vấn: Người
khác có cảm thấy được nâng lên khi ở gần tôi không?
Nếu sự hiện diện của
tôi làm người khác nhẹ lòng hơn, mạnh mẽ hơn, hy vọng hơn, thì đó là dấu hiệu quyền
và chức đang được sống đúng hướng. Ngược lại, nếu người khác cảm thấy bị
đè nặng, bị kiểm soát hay bị tổn thương, thì có lẽ quyền và chức
nơi tôi vẫn còn cần được thanh luyện.
Sau cùng, sống
tinh thần này không đòi hỏi những điều phi thường. Nó bắt đầu từ những lựa chọn
rất nhỏ và rất cụ thể: một lời nói đầy tôn trọng, một thái độ biết lắng nghe, một
quyết định đặt lợi ích chung lên trên lợi ích riêng. Chính trong những điều giản
dị ấy, quyền và chức không còn là gánh nặng hay cám dỗ, nhưng trở
thành con đường để yêu thương cách cụ thể, bền bỉ và âm thầm mỗi ngày.
Tạm kết
Thứ Năm Tuần Thánh
đặt trước mắt chúng ta một nghịch lý thật đẹp và cũng thật thách đố: Chúa Giêsu
Kitô – Đấng có mọi quyền năng – lại chọn con đường phục vụ; Đấng là Thầy
lại quỳ xuống rửa chân cho các môn đệ. Đó không phải là biểu hiện của sự yếu đuối,
nhưng là đỉnh cao của quyền năng, quyền năng của một tình yêu biết
hạ mình, biết trao ban và không giữ lại gì cho riêng mình.
Chính nghịch lý
này mở ra một hướng đi cho đời sống hôm nay. Khi quyền trong xã hội được
thanh luyện bởi tinh thần phục vụ ấy, nó không còn là gánh nặng hay mối đe dọa,
nhưng trở thành nguồn lực để xây dựng và nâng đỡ con người. Khi “chức”
trong Giáo hội Công giáo luôn trung thành với căn tính của mình, nó không còn
là địa vị để nắm giữ, nhưng trở thành dấu chỉ sống động của tình yêu hiến thân.
Và khi đó, quyền và chức – dù khác nhau về hình thức – lại gặp
nhau ở một điểm chung sâu xa: cùng quy hướng về phục vụ.
Trong định hướng mục
vụ năm 2026: “Mỗi Kitô hữu là một môn đệ thừa sai”, lời mời gọi này càng
trở nên cụ thể và cấp thiết. Là môn đệ không chỉ là học biết Chúa, mà là sống
như Chúa; là thừa sai không chỉ là đi xa, mà là đem tinh thần Tin Mừng vào
chính môi trường mình đang sống. Và điều đó bắt đầu từ cách mỗi người sử dụng “quyền”
và sống “chức” của mình trong đời thường.
Một người cha, người
mẹ trở thành môn đệ thừa sai khi dùng quyền của mình để yêu thương và
giáo dục; một người lãnh đạo trở thành môn đệ thừa sai khi dùng quyền để
phục vụ và phát triển người khác; một người trong cộng đoàn trở thành môn đệ thừa
sai khi âm thầm sống tinh thần hiến thân trong những việc nhỏ bé mỗi ngày. Khi
đó, sứ mạng không còn là điều xa vời, nhưng trở thành một lối sống cụ thể, âm
thầm mà hiệu quả.
Vì thế, phục vụ
không làm con người nhỏ đi, nhưng giúp họ trở nên đúng với căn tính sâu xa nhất
của mình. Bởi lẽ, con người chỉ thực sự lớn lên khi biết trao ban, chỉ thực sự
có ý nghĩa khi biết sống cho người khác. Và cũng chính trong hành trình ấy, mỗi
Kitô hữu trở thành một môn đệ đích thực và một chứng nhân sống động giữa lòng
thế giới. Phục vụ không làm ta nhỏ đi, mà làm ta trở nên đúng với ơn gọi của
mình: ơn gọi của một môn đệ thừa sai giữa đời.
Tuần Thánh 2026
